Παρασκευή, 3 Απριλίου 2015

ΤΟ (ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΜΕΝΟ) ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΜΗΝΑ (ΑΠΡΙΛΗΣ 2015)

ΑΠΡΙΛΗ ΜΟΥ!
Στίχοι : Μίκης Θεοδωράκης
Μουσική : Μίκης Θεοδωράκης
Πρώτη εκτέλεση : Γρηγόρης Μπιθικώτσης-1962
Εδώ ακούγεται η Μαρία Φαραντούρη!

Παρασκευή, 13 Μαρτίου 2015

5η ΕΝΟΤΗΤΑ Ν.ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΜΑΓΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ

5. Α. (κείμενο) Ο κινηματογράφος ως τρόπος ψυχαγωγίας.
Ο κινηματογράφος αποτελεί ένα σπουδαίο τρόπο ψυχαγωγίας για τον άνθρωπο. Η παρακολούθηση μιας ταινίας δίνει τη δυνατότητα στους θεατές να ταυτιστούν με τους ήρωες της και να ζήσουν φανταστικές καταστάσεις και μαγικές περιπέτειες, που τους προκαλούν μοναδικές συγκινήσεις, τις οποίες είναι δύσκολο να βιώσουν στην πραγματική τους ζωή. Παράλληλα, ο συναρπαστικός κόσμος του κινηματογράφου αποτελεί μια διέξοδο από την ανία, τη μονοτονία και την πλήξη της καθημερινότητας που φθείρουν τον άνθρωπο. Η μαγεία της οθόνης, όπου τόσα παράξενα και απροσδόκητα συμβαίνουν, κυριεύει την ψυχή του θεατή και την απαλλάσσει από το άγχος και την αφόρητη πίεση που της ασκεί η ρουτίνα. Από την άλλη πλευρά ο κινηματογράφος καλλιεργεί πολύπλευρα τον άνθρωπο. Του προσφέρει γνώσεις, τον προβληματίζει και τον ευαισθητοποιεί πάνω σε ποικίλα ζητήματα της ζωής, τον πλουτίζει σε εμπειρίες και του αποκαλύπτει άγνωστες πλευρές της πραγματικότητας και του εαυτού του, αλλά και του προκαλεί έντονα συναισθήματα, χαρά, φόβο, αγωνία, συγκίνηση, που αναζωογονούν την ψυχή του. Για όλους αυτούς τους λόγους ο κινηματογράφος θα ελκύει συνεχώς τους ανθρώπους που επιζητούν μοναδικές στιγμές απόλαυσης και ψυχαγωγίας.

5.Β.1 ΤΟ ΡΗΜΑ: Ο ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ
            Ρήμα λέγεται η λέξη που φανερώνει ότι το υποκείμενο ενεργεί (κάνει κάτι) ή δέχεται μια ενέργεια (παθαίνει κάτι) ή βρίσκεται σε μια κατάσταση (ούτε κάνει ούτε παθαίνει κάτι). Δηλαδή το ρήμα εκφράζει γενικά μια ενέργεια ή μια κατάστάση.
Το ρήμα: • αποτελεί το βασικό στοιχείο (πυρήνα) κάθε πρότασης, γύρω από το οποίο οργανώνεται το μήνυμα που μεταδίδεται με την επικοινωνία. Για παράδειγμα, στην πρόταση Ο κηπουρός σκάβει τον κήπο, το νοηματικό κέντρο του μηνύματος που μεταδίδεται βρίσκεται στο ρήμα σκάβει.
5.Β.2 ΟΙ ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ
α) Θέμα και κατάληξη. Το ρήμα είναι κλιτό μέρος του λόγου που διαθέτει μεγάλη ποικιλία μορφών, δηλαδή γραμματικών τύπων με τους οποίους γίνεται φανερή κάθε φορά η σημασία του. Αποτελείται από το θέμα και την κατάληξη. Θέμα[1] είναι το τμήμα του ρήματος που παραμένει αμετάβλητο (δεν-, αγαπ-, δεσ-, αγα-πησ-, δεθ-, αγαπηθ-), ενώ κατάληξη είναι το τμήμα του ρήματος που αλλάζει, συνολικά ή κατά ένα μέρος (-ω, -ε/ς, -ει.../-ομαι, -εσαι, -εται... / -ώ, -άς, -ά... κ.λπ.).

β) Πρόσωπο και αριθμός . Πρόσωπο του ρήματος λέγεται ο γραμματικός τύπος του με τον οποίο δηλώνεται: το πρόσωπο (πα) που μιλά (ουν) Τότε το ρήμα είναι στο πρώτο πρόσωπο· π.χ. δένω - δένουμε.
   το πρόσωπο ή τα πρόσωπα προς το οποίο ή προς τα οποία απευθύνεται ο ομιλητής. Τότε το ρήμα είναι στο δεύτερο πρόσωπο* π.χ. δένεις - δένετε.
   το πρόσωπο ή τα πρόσωπα (ή τα πράγματα) για το οποίο ή για τα οποία γίνεται λόγος. Τότε το ρήμα είναι στο τρίτο πρόσωπο* π.χ. δένει - δένουν.
           Αριθμός είναι ο γραμματικός τύπος που φανερώνει το πλήθος των προσώπων που δηλώνονται από τους ρηματικούς τύπους. Το ρήμα, όπως και τα ονόματα (ουσιαστικά, επίθετα), έχει δύο αριθμούς: τον ενικό αριθμό, (που δηλώνει ένα πρόσωπο), τον πληθυντικό αριθμό, που δηλώνει ότι τα πρόσωπα είναι πολλά.

γ) Φωνές και συζυγίες
Αν εξετάσουμε τα ρήματα ως προς τη μορφή τους, ξεχωρίζουμε σ' αυτά δύο σύνολα από τύπους/καταλήξεις- που λέγονται φωνές.
Ως διακριτικό γνώρισμα της φωνής[2] παίρνουμε την κατάληξη του πρώτου ενικού προσώπου της οριστικής του ενεστώτα. Ετσι:
  το σύνολο των ρηματικών τύπων που έχουν την κατάληξη -ω / -ώ ονομάζεται ενεργητική φωνή· πχ. γράφω, στολίζω, αγαπώ, θεωρώ.
το σύνολο των ρηματικών τύπων που έχουν την κατάληξη -μαι ονομάζεται παθητική φωνή· π.χ. γράφομαι, στολίζομαι, αγαπιέμαι, θεωρούμαι.

Τα ρήματα δεν κλίνονται όλα με τον ίδιο τρόπο. Ο ξεχωριστός, λοιπόν, τρόπος με τον οποίο κλίνεται ένα σύνολο ρημάτων λέγεται συζυγία. Έτσι, με βάση πάλι τις καταλήξεις τους, τα ρήματα διακρίνονται σε δύο συζυγίες:
    στην α'συζυγία ανήκουν τα ρήματα που στην ενεργητική φωνή λήγουν σε -ω, τονίζονται δηλαδή στην παραλήγουσα, και στην παθητική φωνή λήγουν σε -ομαι, τονίζονται δηλαδή στην προπαραλήγουσα* π.χ. γράφω - γράφομαι, χτενίζω - χτενίζομαι.
    στη β'συζυγία ανήκουν τα ρήματα που στην ενεργητική φωνή λήγουν σε -ώ, τονίζονται δηλαδή στη λήγουσα, και στην παθητική φωνή λήγουν σε -ιέμαι ή -ούμαι, τονίζονται δηλαδή στην παραλήγουσα* π.χ. αγαπώ - αγαπιέμαι, οδηγώ - οδηγούμαι.
Η β' συζυγία υποδιαιρείται σε δύο υποομάδες που λέγονται τάξεις (στην α' τάξη ανήκουν τα ρήματα που κλίνονται όπως το νικώ - νικιέμαι και στη β' τάξη αυτά που κλίνονται όπως το θεωρώ - θεωρούμαι).

δ) Διαθέσεις
Μια ακόμα διάκριση των ρημάτων που αναφέρεται στη σημασία και όχι στη μορφή τους γίνεται με βάση τη διάθεση τους.
Διάθεση του ρήματος λέγεται η ιδιότητα που έχει το ρήμα να δείχνει αν το υποκείμενό του ενεργεί ή παθαίνει κάτι ή βρίσκεται σε μια κατάσταση.
Οι διαθέσεις του ρήματος είναι τέσσερις: η ενεργητική, η παθητική, η μέση και η ουδέτερη.

ΔΙΑΘΕΣΗ
ΦΑΝΕΡΩΝΕΙ ΟΤΙ
Παραδείγματα
Ενεργητική
Το υποκείμενο ενεργεί, κάνει κάτι
Τα παιδιά παίζουν. Η μητέρα μαγειρεύει
Παθητική
Το υποκείμενο παθαίνει κάτι, δέχεται
το αποτέλεσμα της ενέργειας κάποιου άλλου
Το σπίτι γκρεμίσιηκε από σεισμό. Ο Γιάννης στενοχωριέται από τη συμπεριφορά σου
Μέση
Το υποκείμενο είναι ταυτόχρονα ο δράστης
κι ο αποδέκτης μιας ενέργειας, δηλαδή το
ίδιο ενεργεί (κάνει κάτι) και παράλληλα
δέχεται το αποτέλεσμα της ενέργειας αυτής
Η κοπέλα ντύνεται.
Ετοιμάζεται γρήγορα.
Γυμνάζονται καθημερινά.
Ουδέτερη
Το υποκείμενο ούτε ενεργεί ούτε παθαίνει κάτι από κάποιον άλλο, αλλά βρίσκεται απλώς
σε μια κατάσταση –  το ρήμα δε δηλώνει δράση
Πεινούσε πολύ.
Το μωρό κοιμάται.
Ο Παύλος κάθεται
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: Οι διαθέσεις, όπως αναφέρθηκε, αφορούν τη σημασία του ρήματος και όχι τη μορφή του, γι’ αυτό δεν πρέπει να συγχέουμε τη διάθεση με τη φωνή, δεν πρέπει δηλαδή να θεωρούμε πως όποιο ρήμα, για παράδειγμα, λήγει σε -ω / -ώ (είναι ενεργητικής φωνής) είναι και ενεργητικής διάθεσης ή όποιο λήγει σε -μαι (είναι παθητικής φωνής) είναι και παθητικής ή μέσης διάθεσης. Μπορεί, λοιπόν, ένα ρήμα να είναι παθητικής φωνής αλλά ενεργητικής διάθεσης (π.χ. Εργάζεται σκληρά) ή το αντίστροφο, δηλαδή ενεργητικής φωνής αλλά παθητικής διάθεσης (π.χ. Έπαθε μεγάλη ζημιά).
Επίσης, ορισμένα ρήματα στον ίδιο τύπο μπορεί άλλοτε να είναι ενεργητικής και άλλοτε παθητικής διάθεσης ανάλογα μετά συμφραζόμενα, π.χ. Ο άνεμος λύγισε το δέντρο, (ενεργητική διάθεση) Το δέντρο λύγισε από τον άνεμο, (παθητική διάθεση).

ε) ποιόν ενέργειας του ρήματος
Ποιόν ενέργειας είναι η ιδιότητα που έχουν οι ρηματικοί τύποι να εκφράζουν, εκτός από τη χρονική βαθμίδα, την οπτική γωνία του ομιλητή, τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει μια ενέργεια (αυτό που σημαίνει το ρήμα), αν δηλαδή δηλώνει τη διάρκεια ή την επανάληψη ή την ολοκλήρωση μιας πράξης. Το ποιόν ενέργειας διακρίνεται σε:
•συνοπτικό: Ο ομιλητής δίνει έμφαση όχι στη διάρκεια αλλά στο ίδιο το γεγονός - αυτό δηλαδή που σημαίνει το ρήμα αντιμετωπίζεται συνολικά. Το συνοπτικό δηλώνεται με τους χρόνους:
-  αόριστο* π.χ. Διάβασα τα μαθήματα μου. συνοπτικό μέλλοντα* π.χ. θα διαβάσω τα μαθήματα μου αργότερα.
•μη συνοπτικό ή εξακολουθητικό: Ο ομιλητής δίνει έμφαση στη διάρκεια ή την επανάληψη μιας ενέργειας - αυτό δηλαδή που σημαίνει το ρήμα γίνεται συνέχεια ή κατ' επανάληψη. Το μη συνοπτικό δηλώνεται με τους χρόνους:
-  ενεστώτα* π.χ. Διαβάζω καθημερινά όλα τα μαθήματα μου. παρατατικό* π.χ. Διάβαζα τα μαθήματα μου όλο το απόγευμα. εξακολουθητικό μέλλοντα* π.χ. Από δω και πέρα Θα διαβάζω καλά όλα τα μαθήματα μου.
•συντελεσμένο: Ο ομιλητής δίνει έμφαση στο ότι το γεγονός έχει ολοκληρωθεί πριν από κάποιο χρονικό σημείο - αυτό δηλαδή που σημαίνει το ρήμα παρουσιάζεται τελειωμένο, συντελεσμένο. Το συντελεσμένο δηλώνεται με τους χρόνους:
-  παρακείμενο* π.χ. Έχω διαβάσει όλα τα μαθήματα μου.
-  υπερσυντέλικο π.χ. Είχα διαβάσει όλα τα μαθήματα μου, κι έτσι πήγα να παίξω.
συντελεσμένο μέλλοντα* π.χ. Μέχρι να έρθεις, θα έχω διαβάσει όλα τα μαθήματα μου

5Γ. ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΡΗΜΑΤΑ
Λέξεις από τις οποίες παράγονται ρήματα
Πολλά ρήματα της ελληνικής γλώσσας δεν είναι πρωτότυπες λέξεις, αλλά προέρχονται από άλλες, και συγκεκριμένα από:
•άλλα ρήματα.
π.χ. γράφω > διαγράφω, καταγράφω, περιγράφω κ.ά. λέγω > διαλέγω, προλέγω, συλλέγω κ.ά.
ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα).
π.χ. αγκαλιά > αγκαλιάζω, άσπρος > ασπρίζω, πίστη > πιστεύω, κλειδί > κλειδώνω, ακριβός > ακριβαίνω
άκλιτες λέξεις, κυρίως επιρρήματα, αλλά και επιφωνήματα, προθέσεις, λέξεις που δηλώνουν φωνές των ζώων (ηχομιμητικές λέξεις).
π.χ. συχνά > συχνάζω, κοντά > κοντεύω, χωρίς > χωρίζω, γαβ > γαβγίζω
Η παραγωγή ρημάτων γίνεται με τους εξής τρόπους:
α) με την προσθήκη στο θέμα της πρωτότυπης λέξης κλιτικών μορφημάτων που τονίζονται (κυρίως του -ώ). π.χ. άδικος > αδικώ, αργός > αργώ , νομοθέτης > νομοθετώ, ύμνος > υμνώ
β) με την προσθήκη στο θέμα της πρωτότυπης λέξης παραγωγικών στοιχείων που ονομάζονται προσφύματα. Τα προσφύματα αυτά είναι δύο ειδών, τα προθήματα και τα επιθήματα:
Ø  •με τα προθήματα (αυτά που μπαίνουν μπροστά από το θέμα) παράγονται ρήματα από άλλα ρήματα π.χ ανα + φέρω =αναφέρω.
Ø  με τα επιθήματα (αυτά που μπαίνουν μετά το θέμα) παράγονται ρήματα από ονόματα και άκλιτα μέρη του λόγου (επιρρήματα, επιφωνήματα κ.α ) π.χ Θυμώνω (Θυμ[ός]-ωνω)


5.Ε ΤΟ ΡΗΜΑ ΣΤΗΝ ΑΦΗΓΗΣΗ

•••Είδη ρημάτων που χρησιμοποιούνται στην αφήγηση[3].
Το αφηγηματικό κείμενο, καθώς αποτελεί εξιστόρηση γεγονότων, εμπεριέχει δράση και εξέλιξη, οπότε η επιλογή των ρημάτων έχει ιδιαίτερη σημασία σε αυτό. Έτσι, προκειμένου να αποδοθούν οι ενέργειες αλλά και οι σκέψεις και τα συναισθήματα των προσώπων που συμμετέχουν σ' ένα γεγονός (των ηρώων μιας ιστορίας), χρησιμοποιούνται κυρίως:
    ρήματα δράσης· π.χ. έρχομαι, φεύγω, τρέχω, πέφτω, συναντώ κ.λπ.
    ρήματα έκφρασης σκέψεων και συναισθημάτων π.χ. σκέφτομαι, αναρωτιέμαι, φοβάμαι, χαίρομαι, λυπάμαι κ.λπ.

•••Οι χρόνοι των ρημάτων στην αφήγηση
Σε ένα αφηγηματικό κείμενο πολύ σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης οι χρόνοι των ρημάτων που χρησιμοποιούνται. Τα ρήματα σε μια αφήγηση:
    βρίσκονται συνήθως σε παρελθοντικούς χρόνους (παρατατικό, αόριστο, υπερσυντέλικο), αφού παρουσιάζονται γεγονότα που έχουν συμβεί στο παρελθόν (π.χ. Μετά άρχισε η παράσταση. Τα παιδιά που ήταν ντυμένα φουστανελάδες, τα φώναξε η κυρία κι ανεβήκαμε στη σκηνή [Κείμενο 1, σελ. 82 του Βιβλίου του Μαθητή]).
    μερικές φορές όμως μπορεί να βρίσκονται στον ενεστώτα ή ακόμα και στο μέλλοντα:
- τον ενεστώτα (που στην περίπτωση αυτή ονομάζεται ιστορικός ενεστώτας) τον χρησιμοποιούμε για να φέρουμε το γεγονός που αφηγούμαστε πιο κοντά στη χρονική στιγμή της αφήγησης κι έτσι να κάνουμε το λόγο μας πιο ζωντανό και παραστατικό (π.χ. Κι ο Ρούλης σηκώνεται και φωνάζει εμένα, αλλά εγώ πάω να τρέξω και τα τσαρούχια μου βγαίνουν από τα πόδια μου και δεν μπορώ να τρέξω...).
- το μέλλοντα μπορούμε να τον χρησιμοποιήσουμε για να αφηγηθούμε (συνήθως στο γραπτό λόγο) γεγονότα που έγιναν ύστερα από κάποια άλλα τα οποία έχουμε ήδη παρουσιάσει σε παρελθοντικούς χρόνους ή στον ενεστώτα (π.χ., Αργότερα, που θα έρθουν οι φίλοι μου στο σπίτι και θα τους πως τι έγινε, θα γελάσουμε πάρα πολύ).

Τα πρόσωπο των ρημάτων στην αφήγηση
Σε μια αφήγηση τα ρήματα βρίσκονται συνήθως στο γ' πρόσωπο (ενικού ή πληθυντικού αριθμού). Στην περίπτωση, ωστόσο, που ο αφηγητής είναι ένα από τα πρόσωπα της ιστορίας που αφηγείται, συμμετέχει δηλαδή ο ίδιος στην εξέλιξη των γεγονότων, τότε τα ρήματα βρίσκονται στο α' πρόσωπο (ενικού ή πληθυντικού αριθμού.).



[1] Τα περισσότερα ρήματα έχουν τρία διαφορετικά θέματα: το θέμα του ενεργητικού και του παθητικού ενεστώτα·π.χ. δεν-, αγαπ-. το θέμα του ενεργητικού αορίστου· π.χ. δεσ-, αγαπησ-. το θέμα του παθητικού αορίστου∙ π.χ. δεθ-, αγαπηθ-.

[2] Πολλά ρήματα έχουν και τις δύο φωνές· π.χ. ντύνω - ντύνομαι, νικώ - νικιέμαι. Υπάρχουν όμως και αρκετά ρήματα.που σχηματίζονται μόνο στη μία φωνή/Ετσι κάποια ρήματα: έχουν μόνο ενεργητική φωνή, όπως τα: ζω, ξυπνώ, γερνώ, γέρνω, κάνω, τρέχω, φταίω κ.ά. έχουν μόνο παθητική φωνή, όπως τα: αισθάνομαι, αναρωτιέμαι, γίνομαι, δέχομαι, εργάζομαι, έρχομαι, θυμάμαι, κάθομαι, κοιμάμαι, ντρέπομαι, σκέφτομαι, φαίνομαι, χρειάζομαι κ.ά.
Τα ρήματα που έχουν μόνο παθητική φωνή λέγονται αποθετικά.

[3] Για την αφήγηση και τα είδη της βλέπε και Σημειώσεις Νεοελληνικής Γλώσσας Α’ Γυμνασίου , σελ.10-11.

Κυριακή, 1 Μαρτίου 2015

Το τραγούδι του μήνα (Μάρτιος 2015)

Στίχοι: Νίκος Γκάτσος
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Πρώτη εκτέλεση: Στέλιος Καζαντζίδης & Μαρινέλλα ( Ντουέτο )

Άλλες ερμηνείες:
Γιώργος Νταλάρας
Νανά Μούσχουρη


Ο κυρ Αντώνης πάει καιρός που ζούσε στην αυλή
με ένα κανάτι κι ένα κρεβάτι και με κρασί πολύ
είχε δυο μάτια γαλανά κι αχτένιστα μαλλιά
κι ένα λουλούδι πάντα φορούσε στα ρούχα τα παλιά

Αχ κυρ Αντώνη πώς σ' αγαπάμε και μαζί σου τ' άστρα μετράμε
τις φωτιές για σένα πηδάμε ώσπου να ρθει βροχή
και το θυμό σου πάντα ξεχνάμε σαν πουλιά μαζί τριγυρνάμε
σαν παιδιά με σένα γελάμε σαν κάνεις προσευχή

Ο κυρ Αντώνης βιάζεται να πάει να κοιμηθεί
γιατί το βράδυ στα όνειρά του θέλει να θυμηθεί
ό,τι ποτέ δεν έζησε μες τ' όνειρό του ζει
μα η νύχτα φεύγει και λυπημένο τον βρίσκει η χαραυγή

Αχ κυρ Αντώνη πώς σ' αγαπάμε και μαζί σου τ' άστρα μετράμε
τις φωτιές για σένα πηδάμε ώσπου να ρθει βροχή
και το θυμό σου πάντα ξεχνάμε σαν πουλιά μαζί τριγυρνάμε
σαν παιδιά με σένα γελάμε σαν κάνεις προσευχή

Μα ένα βράδυ ο κυρ Αντώνης στρώνει να κοιμηθεί
κι όταν ξυπνάμε τον καρτεράμε στην πόρτα να φανεί
μα ο κυρ Αντώνης δε θα βγει ποτέ του στην αυλή
αφού για πάντα μες τ' όνειρό του θέλησε πια να ζει

Παρασκευή, 2 Ιανουαρίου 2015

4Η ΕΝΟΤΗΤΑ Ν. ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ



ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΦΡΟΝΤΙΖΩ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΜΟΥ
4.Β. ΟΝΟΜΑΤΙΚΗ ΦΡΑΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ

4.Β.1 Ορισμός: Ονοματική λέγεται η φράση[S1]  που έχει ως κεφαλή (κεντρική λέξη) ένα ουσιαστικό (ή μια λέξη που λειτουργεί ως ουσιαστικό). Στις ονοματικές φράσεις συμπεριλαμβάνονται και οι ισχυροί τύποι των προσωπικών αντωνυμιών. Ονομάζεται και ονοματικό σύνολο.

Λειτουργίες: Οι κύριες λειτουργίες της ονοματικής φράσης (ΟΦ) είναι:
α. να λειτουργεί ως υποκείμενο[S2] [1] ενός ρήματος σε πτώση ονομαστική,

β. να λειτουργεί ως κατηγορούμενο[2] του υποκειμένου ή του αντικειμένου με τη βοήθεια συνδετικών ρημάτων [u3] σε ονομαστική ή αιτιατική αντίστοιχα,

γ. να λειτουργεί ως άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο[3][u4]  του ρήματος σε αιτιατική ή γενική,
δ. να αποτελεί συμπλήρωμα πρόθεσης, να εξαρτάται δηλαδή από μια πρόθεση σε πτώση αιτιατική ή γενική,
ε. να λειτουργεί ως συμπλήρωμα/προσδιορισμός μιας άλλης ΟΦ: να εξαρτάται, δηλαδή, από την κεφαλή μιας άλλης ΟΦ, κατά κανόνα σε πτώση γενική
Η πτώση είναι βασικό χαρακτηριστικό της ΟΦ και ο ρόλος της είναι «η σύνδεση του ονόματος με το στοιχείο της πρότασης από το οποίο εξαρτάται». Έτσι, το παρακάτω παράδειγμα :
(1)        Ο πατέρας του Γιώργου χτύπησε τη μύτη του στον τοίχο.
περιέχει τέσσερις ΟΦ: η πρώτη σε ονομαστική λειτουργεί ως υποκείμενο, η δεύτερη σε γενική προσδιορίζει την πρώτη ΟΦ (εξαρτάται από την κεφαλή πατέρας), η τρίτη ΟΦ είναι το άμεσο αντικείμενο και βρίσκεται σε αιτιατική πτώση, ενώ η τέταρτη ΟΦ κυβερνάται από την πρόθεση σε, από την οποία και παίρνει πτώση (ή αλλιώς: η πρόθεση σε συντάσσεται με αιτιατική).
Συστατικά της ΟΦ: Όπως είναι φανερό από τον ορισμό, «πυρήνας» μιας ΟΦ είναι το ουσιαστικό ή κάποιο στοιχείο που μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστικό (π.χ ουσιαστικοποιημένο επίθετο) ή να αντικαταστήσει ένα ουσιαστικό, όπως τα ακόλουθα:
-     αντωνυμία: Εγώ θα πάω,
-     επίθετο: Φοράει μαύρα,
-     αριθμητικό: Ήρθαν δέκα,
-     άλλο μέρος του λόγου: Χίλια ευχαριστώ,
-     δευτερεύουσα ονοματική πρόταση (που μπορεί να λειτουργήσει, π.χ. ως υποκείμενο, κατηγορούμενο ή αντικείμενο του ρήματος της κύριας πρότασης): Όσα μου είπε ήταν ψέματα.

4.Β.2 Επιθετικός προσδιορισμός
Η πρωταρχική λειτουργία ενός επιθέτου είναι να προσδιορίζει ένα ουσιαστικό, στο οποίο αποδίδει μια συγκεκριμένη (μόνιμη ή παροδική) ιδιότητα . Το επίθετο που συνοδεύει ένα ουσιαστικό έχει μια από τις παρακάτω λειτουργίες: προσδιοριστική ή κατηγορηματική.
Στην προσδιοριστική λειτουργία, ή αλλιώς επιθετικό προσδιορισμό [u5] ένα επίθετο συνοδεύει το ουσιαστικό στην ίδια ονοματική φράση:
(1)μια κόκκινη καρέκλα
(2)ο ωραίος άντρας.
Στην προσδιοριστική λειτουργία, το επίθετο πρέπει να συμφωνεί με το ουσιαστικό κατά το γένος, τον αριθμό και την πτώση.
Η κανονική θέση ενός επιθέτου στην προσδιοριστική λειτουργία είναι πριν από το ουσιαστικό
Όταν υπάρχει άρθρο, τότε το επίθετο εμφανίζεται ανάμεσα στο άρθρο και στο ουσιαστικό, όπως στα παραδείγματα (1-2). Το επίθετο μπορεί ωστόσο να εμφανίζεται μετά το ουσιαστικό για λόγους ιδιαίτερης έμφασης: σε αυτές τις περιπτώσεις, αν το ουσιαστικό έχει μπροστά το οριστικό άρθρο, τότε το άρθρο πρέπει να επαναληφθεί μπροστά και από το επίθετο:
(3)μια καρέκλα κόκκινη/ ο άντρας ο ωραίος.


4.Γ ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ
1. Κλίση ουσιαστικών
Τα ουσιαστικά διαφοροποιούνται μορφολογικά ανάλογα με το γραμματικό τους γένος σε αρσενικά, θηλυκά και ουδέτερα. Το γραμματικό γένος [u6] στερείται σημασίας, απλώς αποτελεί μορφολογική ένδειξη, χρήσιμη μόνο για την επιλογή των κατάλληλων τύπων (συμφωνία με άλλες γραμματικές κατηγορίες και κλίση) . Οι γραμματικές σημασίες της πτώσης[4] και του αριθμού[5] δηλώνονται επίσης στην κατάληξη, η οποία αποτέλεσε βασικό κριτήριο μορφολογικής ταξινόμησης των ουσιαστικών της νέας ελληνικής . Συγκεκριμένα, με βάση τον αριθμό των συλλαβών των καταλήξεων, τα ουσιαστικά της νέας ελληνικής διακρίνονται σε δικατάληκτα (δύο μορφολογικά διακρινόμενες καταλήξεις στον ενικό, δύο στον πληθυντικό, π.χ. -ας,-α/-ες,-ων) και τρικατάληκτα[u7]  (τρεις μορφολογικά διακρινόμενες καταλήξεις στον ενικό, τρεις στον πληθυντικό, π.χ. -ος,-ου,-ο/-οι,-ων,-ους). Τα δικατάληκτα χωρίζονται περαιτέρω σε ισοσύλλαβα (ίσος αριθμός συλλαβών όλων των τύπων του ουσιαστικού στον ενικό και στον πληθυντικό) και ανισοσύλλαβα (μια επιπλέον συλλαβή σε έναν τουλάχιστον τύπο).

4.Δ ΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΣΥΝΘΕΣΗ
Η παραγωγή και η σύνθεση αποτελούν τους βασικούς μηχανισμούς εμπλουτισμού του λεξιλογίου μιας γλώσσας.
Τα ονόματα και τα ρήματα διακρίνονται σε απλά, όταν σχηματίζονται από το θέμα και την κατάληξη (πόρτα, βουνό), και σε μη απλά, όταν είναι προϊόντα παραγωγής (πορτ-ιέρης) ή σύνθεσης (παγό-βουνο). Οι παράγωγες λέξεις [u8] σχηματίζονται με την προσθήκη στοιχείων στην αρχή ή στο τέλος μιας λέξης, ενώ οι σύνθετες λέξεις σχηματίζονται από το συνδυασμό των θεμάτων δύο ή και περισσότερων ανεξάρτητων λέξεων .
Εισαγωγή στην παραγωγή
Ως συνηθέστερος τρόπος παραγωγής ονομάτων και ρημάτων θεωρείται η προσφυματική παραγωγή , κατά την οποία προστίθενται στο θέμα (του ονόματος ή του ρήματος) τα παραγωγικά στοιχεία, τα οποία ονομάζονται προσφύματα
Τα προσφύματα διακρίνονται σε προθήματα (1), αυτά δηλαδή που βρίσκονται αριστερά από το θέμα, και σε επιθήματα (2), αυτά που βρίσκονται δεξιά από το θέμα της λέξης.
(1)  συνάδελφος, αντικαπνιστής, ημιδιατροφή, γεωγραφία, αναλαμβάνω, υπερβάλλω, παρατρώω, ξεσκεπάζω
(2)  εστιάτορας, διευθυντής-τρια, προσπάθεια, κοκκινίζω, αναγκάζω, δυναμώνω, παχαίνω.
Τα προσφύματα, κατά κανόνα, δεν απαντούν μόνα τους στο λόγο, αν και στα ελληνικά υπάρχουν κάποιες προθέσεις οι οποίες λειτουργούν ως προθήματα, π.χ.: μετά {μετασχηματισμός, μεταμοντέρνος), κατά {κατακόκκινος, κατενθουσιάζω) κ.ά.
Όσο για τα επιθήματα, η ελληνική γλώσσα διαθέτει μια τεράστια ποικιλία μορφολογικών στοιχείων που προστίθενται στο θέμα μιας λέξης για να τροποποιηθεί η σημασία της ή να σχηματιστούν παράγωγα. Από τις συνηθέστερες παραγωγικές καταλήξεις θεωρούνται τα υποκοριστικά (3) και τα μεγεθυντικά (4).
(3)  Γιαννάκης, πατερούλης, μπιρίτσα, αδελφούλα, προσωπάκι κτλ.
(4)  κεφάλα, κορμάρα, δουλευταράς, παίδαρος, φωνακλάς κτλ.

Ε. ΕΞΩΓΛΩΣΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΝ ΤΟΝ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΟ.
Ο προφορικός λόγος είναι αυθόρμητος και άμεσος. Τα χαρακτηριστικά αυτά, σε συνδυασμό με την προσωπική επαφή, το γεγονός δηλαδή ότι τη στιγμή που μιλάμε με κάποιον βρισκόμαστε στον ίδιο χώρο με το συνομιλητή μας και μιλάμε την ίδια χρονική στιγμή πρόσωπο με πρόσωπο, μας επιτρέπουν να χρησιμοποιήσουμε, εκτός από το λόγο (τη γλώσσα), και άλλα στοιχεία που βοηθούν και συμπληρώνουν το λόγο συμβάλλοντας έτσι στη διαδικασία της επικοινωνίας. Τα συμπληρωματικά αυτά στοιχεία διακρίνονται σε εξωγλωσσικά και παραγλωσσικά
α) Εξωγλωσσικά στοιχεία
Είναι τα στοιχεία εκείνα στα οποία δε χρησιμοποιείται καθόλου η γλώσσα (ο λόγος) για την απόδοση των εννοιών/νοημάτων/καταστάσεων κ.λπ.
Τέτοια στοιχεία είναι οι χειρονομίες, το βλέμμα, οι εκφράσεις του προσώπου, η στάση του σώματος κ.λπ.

β) Παραγλωσσικά στοιχεία
Είναι τα στοιχεία εκείνα που συμπληρώνουν-διαμορφώνουν τη γλωσσική επικοινωνία (το λόγο). Τέτοια στοιχεία είναι ο επιτονισμός (η διακύμανση της φωνής), οι παύσεις κ.λπ.
Στο γραπτό λόγο τα διάφορα εξωγλωσσικά και παραγλωσσικά στοιχεία μπορούν να αποδοθούν μόνο με τις λέξεις (λεξιλόγιο) και τα σημεία στίξης.




[1] Υποκείμενο του ρήματος Το υποκείμενο είναι η λέξη ή η φράση (το ονοματικό σύνολο) για το οποίο γίνεται λόγος στην πρόταση και φανερώνει ποιος ενεργεί ή δέχεται μια ενέργεια ή βρίσκεται σε μια κατάσταση - είναι δηλαδή η λέξη ή η φράση που απαντά στην ερώτηση ποιος, -α, -ο / ποιοι, -ες, -α κάνει / κάνουν αυτό που δηλώνει το ρήμα.
π.χ. Πολλά παιδιά δεν τρώνε πρωινό. (Ποια δεν τρώνε; -> Πολλά παιδιά: ΟΦ ως υποκ. του ρ. δεν τρώνε
[2] Κατηγορούμενο είναι η λέξη, (συνήθως επίθετο ή ουσιαστικό αλλά και  μετοχή, αντωνυμία ή άλλο μέρος του λόγου) ή η φράση (ονοματικό σύνολο αποτελούμενο από επίθετο και ουσιαστικό, αντωνυμία και ουσιαστικό κ.ά.) που αποδίδει μια ιδιότητα, ένα χαρακτηριστικό ή ποιότητα (κατηγοροποιώντας το) στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο μέσω ενός συνδετικού ή άλλου συγγενικού ρήματος. Παράδειγμα: Πολλοί θεωρούν τη διατροφή μας την πιο υγιεινή. (ΟΦ ως κατηγορούμενο στο αντικ. [τη διατροφή μας] του ρ. θεωρούν)
[3] Αντικείμενο Το αντικείμενο είναι η λέξη ή η φράση (το ονοματικό σύνολο) του ρήματος στην οποία μεταβαίνει η ενέργεια του υποκειμένου ενός ρήματος - είναι δηλαδή η λέξη ή η φράση που συμπληρώνει την έννοια του ρήματος και συνήθως απαντά στην ερώτηση τι ή ποιον, -α, -ο / ποιους, -ες, -α + το ρήμα της πρότασης, π.χ. Ο δάσκαλος τιμώρησε τους άτακτους μαθητές. (Ποιους τιμώρησε ο δάσκαλος; -> τους άτακτους μαθητές: ΟΦ ως αντικ. του ρ. τιμώρησε
[4] Πτώσεις λέγονται οι διάφοροι τύποι που σχηματίζουν τα ονοματικά μέρη του λόγου (το άρθρο, το ουσιαστικό, το επίθετο, η μετοχή) κατά την κλίση τους και οι οποίοι δηλώνουν το συντακτικό ρόλο των λέξεων αυτών μέσα στην πρόταση.
[5] Τα ουσιαστικά έχουν δύο αριθμούς: • τον ενικό αριθμό, όταν γίνεται λόγος για ένα μόνο ουσιαστικό (πρόσωπο, ζώο, πράγμα, κατάσταση κ.λπ)· π.χ. ο άνθρωπος, η δύναμη, το β­βλίο.    τον πληθυντικό αριθμό, όταν γίνεται λόγος για πολλά ουσιαστικά (πρόσωπα, ζώα, πράγματα, καταστάσεις κ.λπ)* π.χ. οι άνθρωποι, οι δυνάμεις, τα βιβλία.


 [S1]Φράση είναι κάθε μικρή ομάδα λέξεων
σε μια πρόταση που αποτελεί συντακτική ενότητα και αποδίδει ένα ορισμένο νόημα.

 [S2]Το υποκείμενο του ρήματος, όταν είναι ουσιαστικό, επίθετο, μετοχή ή αντωνυμία, βρίσκεται ή εννοείται πάντα σε πτώση ονομαστική ενικού ή πληθυντικού αριθμού

 [u3]Συνδετικό είναι το ρήμα που λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο υποκείμενο ή το αντικείμενο και το κατηγορούμενο, για να αποδοθεί ορισμένη ιδιότητα-χαρακτηριστικό στο υποκείμενο ή το αντικείμενο. Τέτοιου είδους ρήματα είναι τα: είμαι, γίνομαι, φαίνομαι, Θεωρώ, καλούμαι, ονομάζομαι κ.ά

 [u4]Το αντικείμενο του ρήματος, όταν είναι ουσιαστικό, επίθετο, μετοχή ή αντωνυμία, βρίσκεται συνήθως σε πτώση αιτιατική και πιο σπάνια σε γενική.

 [u5]Επιθετικός προσδιορισμός είναι το επίθετο ή άλλη λέξη σε θέση επιθέτου που προσδιορίζει ένα ουσιαστικό και φανερώνει μια μόνιμη ιδιότητα του.

 [u6]Το γραμματικό γένος, που το ξεχωρίζουμε από το άρθρο που παίρνουν μπροστά τους τα ουσιαστικά και από τις καταλήξεις που παίρνουν κατά την κλίση τους, πολύ συχνά δεν ταυτίζεται με το φυσικό γένος που έχει η αντίστοιχη έννοια, π.χ. ο πατέρας: το γραμματικό και το φυσικό γένος ταυτίζονται - είναι το αρσενικό.
αλλά το αγόρι: το γραμματικό γένος είναι το ουδέτερο, ενώ το φυσικό γένος είναι το αρσενικό. η καρέκλα: το γραμματικό γένος είναι το θηλυκό, ενώ το φυσικό γένος είναι το ουδέτερο

 [u7]Η κλητική δε λαμβάνεται υπόψη στην κατηγοριοποίηση αυτή, καθώς είναι η μόνη «πτώση» που δεν έχει συνδετικό ρόλο (όπως έχουν οι άλλες τρεις πτώσεις της Ν.Ε., οι οποίες εξυπηρετούν τη σύνδεση του ονόματος με το ρήμα) και χρησιμοποιείται «εκτός δομής» σε προσφωνήσεις, κλήσεις, επικλήσεις κτλ

 [u8]Όλες οι λέξεις που έχουν δημιουργηθεί από την ίδια απλή λέξη με παραγωγή ή με σύνθεση αποτελούν μια οικογένεια. Οι λέξεις που ανήκουν στην ίδια οικογένεια λέγονται συγγενικές.
π.χ. άνεμος, ανεμίζω, ανέμισμα, ανεμιστήρας, ανεμόβραχος, ανεμόμυλος, ανεμόπτερο, ανεμόσκαλα, ανεμοσκορπίζω, απάνεμος κ.ά.